Nalatenschapsdossier: alles wat ze moeten weten

Een gratis, printbaar nalatenschapsdocument: achttien onderdelen met de antwoorden die je familie nodig heeft, zodat niemand hoeft te gokken op het slechtst denkbare moment. Vijfentwintig gedrukte pagina's, kosteloos.

Vijfentwintig pagina's. Hierboven: de omslag, onderdeel 1, en de checklist die je familie als eerste leest.

Een nalatenschapsdossier — ook wel een levensboek of wilsbeschikkingsmap genoemd — is één document waarin staat waar je papieren liggen, wie er gebeld moet worden, welke medische zorg je wel en niet wilt, en hoe je begraven of gecremeerd wilt worden. Het is geen testament en het heeft geen juridische kracht. Het bestaat om de mensen van wie je houdt honderd kleine, angstige vragen te besparen in de eerste week na je overlijden — en om ze te wijzen op de documenten die juridisch wel gelden.

Het meeste waar een rouwende familie in die eerste week mee worstelt, is geen verdriet. Het is administratie. Waar ligt die polis. Wilde ze begraven worden. Wat is de pincode van zijn telefoon. Wie is er nog niet gebeld. Die vragen komen hoe dan ook. Het enige wat je kunt kiezen is of je ze nu beantwoordt, rustig, in je eigen handschrift — of dat iemand van wie je houdt ernaar moet raden terwijl de uitvaart geregeld wordt.

Wat er in een nalatenschapsdossier hoort

Het boek heeft achttien onderdelen. Je hoeft ze niet op volgorde in te vullen, en je hoeft niet klaar te komen. Een slordig ingevulde pagina is oneindig veel meer waard dan een lege.

1. Waar alles ligt. Waar elk document ligt — niet wat erin staat.
2. Over mij. De handvol gegevens die elk formulier vraagt: volledige naam, geboortedatum en -plaats, burgerservicenummer, en de volledige naam van je moeder inclusief meisjesnaam.
3. Wie het moet horen. In de volgorde waarin je wilt dat ze het horen, en wie welk telefoontje pleegt.
4. Wie erbij betrokken is. Huisarts, notaris, executeur, boekhouder, financieel adviseur, werkgever, uitvaartondernemer.
5. Geld en rekeningen. Welke banken, welk soort rekening, alleen de laatste vier cijfers.
6. Verzekeringen en pensioen. Polissen, regelingen, en de begunstigde die op elk daarvan staat.
7. Vaste lasten. Wat opgezegd moet worden — en, belangrijker, wat vooral door moet lopen.
8. Mijn digitale leven. Wat dicht mag, wat bewaard moet blijven, waar niemand aan hoeft te komen.
9. Het huis. De hoofdkraan, de alarmcode, de cv-ketel, de dag dat de container buiten moet.
10. Wie van mij afhankelijk is. Kinderen, dieren, iedereen voor wie je zorgt.
11. Mijn medische wensen. Hier opgeschreven, en daarna officieel gemaakt in de documenten die wél gelden.
12. Mijn uitvaart. Begraven of cremeren, kerkelijk of niet, wie er spreekt, en wat je vreselijk zou vinden.
13. Waar ik zou willen liggen. Inclusief de toestemming om te zeggen: "wat voor jullie het makkelijkst is."
14. Spullen met een verhaal. Niet wat waardevol is — wat een verhaal heeft dat met jou verdwijnt.
15. Dingen die ik je wil vertellen. Drie pagina's die helemaal niet praktisch zijn.
16. Een brief. Aan één persoon, met naam.
17. Voor wie dit boek nu vasthoudt. Een checklist voor de eerste week, voor degene die het zwaarste werk doet.
18. Verder nog.

Hoe de pagina's eruitzien

Elke pagina is een formulier waarop de vragen al staan. Je vult de open plekken in, of je slaat ze over.

De zes die er het meest toe doen

Als je er maar zes van de achttien invult, kies dan deze. Dit zijn de onderdelen waar een familie in de eerste tweeënzeventig uur naar grijpt, en de onderdelen die vrijwel niet te reconstrueren zijn zodra jij er niet meer bent om het te vragen.

Onderdeel 1, waar alles ligt. Eén pagina met waar elk document fysiek is: het testament, de eigendomsakte, de polissen, het paspoort, de geboorte- en trouwakte. Niet wat erin staat — waar ze liggen. Dit is het onderdeel dat een familie het vaakst een gang naar de notaris bespaart.

Onderdeel 2, over jou. Volledige naam, geboortedatum en -plaats, burgerservicenummer, en de volledige naam van je moeder inclusief meisjesnaam. De gemeente, de bank, de verzekeraar en het pensioenfonds vragen hier allemaal een stukje van, en volwassen kinderen kennen de meisjesnaam van hun oma vaak niet.

Onderdeel 6, verzekeringen en pensioen. Een levensverzekering is wat er na een overlijden het vaakst blijft liggen. Polissen die dertig jaar geleden zijn afgesloten, via een oude werkgever lopen of aan de hypotheek hangen, worden niet uitgekeerd omdat niemand wist dat ze bestonden. Eén regel met de naam van de verzekeraar is genoeg. Bij pensioen geldt hetzelfde: oude, kleine pensioenpotjes bij vorige werkgevers zijn het meest vergeten bezit in Nederland.

Onderdeel 7, vaste lasten. Welke incasso's opgezegd moeten worden en — de helft die iedereen vergeet — welke door moeten lopen. De opstalverzekering op een leeg huis is degene die echte schade veroorzaakt als hij stopt.

Onderdeel 11, medische wensen. Hier in gewone taal opgeschreven, en daarna officieel gemaakt in een wilsverklaring. Families nemen deze beslissingen veel rustiger als ze een zin in jouw handschrift hebben gelezen dan wanneer ze moeten raden wat je gewild zou hebben.

Onderdeel 12, je uitvaart. Begraven of cremeren, kerkelijk of niet, en een of twee dingen die je vreselijk zou vinden. Een uitvaartondernemer stelt in het eerste gesprek zo'n veertig vragen, en de familie beantwoordt ze binnen een dag na het overlijden.

Wat er werkelijk gebeurt als er niets is vastgelegd

Niets dramatisch. Dat is juist het punt. Niemand raakt het huis kwijt omdat er een formulier ontbrak. Wat er gebeurt is kleiner en slopender, en het gebeurt in bijna elk gezin.

Iemand zit de tweede middag na het overlijden een ordner door te spitten op zoek naar een polisnummer, omdat de verzekeraar zonder dat nummer niet met hem praat. Iemand anders belt vier banken met de vraag of haar vader daar een rekening had, en krijgt elke keer te horen dat ze die informatie niet mogen geven. Broer en zus praten, eerst nog vriendelijk, over de vraag of hun moeder gecremeerd had willen worden, en geen van beiden weet het echt. Een abonnement blijft veertien maanden afschrijven. Een laptop blijft op slot en de foto's die erop staan zijn eenvoudigweg weg.

Niets daarvan is een ramp. Alles ervan is te voorkomen, en alles ervan komt terecht bij de mensen die het het minst kunnen dragen, in de week dat ze het het minst kunnen dragen. Dit boek neemt geen verdriet weg. Het neemt de papierwinkel weg die zich met het verdriet vermengt en het erger maakt.

Is een nalatenschapsdossier hetzelfde als een testament?

Nee. Ze doen verschillend werk, en het een kan het ander niet vervangen. Dit boek is een persoonlijk document zonder juridische kracht; een testament, een wilsverklaring en een levenstestament zijn juridische stukken. De echte waarde van dit boek is dat het je familie vertelt dát die stukken bestaan en waar ze te vinden zijn.

Een wilsverklaring is in Nederland niet zomaar afdwingbaar: een behandelverbod moet een arts respecteren, maar een euthanasieverzoek geeft geen recht op euthanasie — de arts toetst zelf. Een levenstestament laat je bij de notaris opstellen en wordt geregistreerd in het Centraal Levenstestamentenregister. Een codicil mag je met de hand schrijven en ondertekenen, maar geldt alleen voor persoonlijke spullen. Dit boek is bedoeld om náást die stukken te liggen, nooit in plaats ervan.

De woorden voor deze documenten verschillen per land

Dit is de belangrijkste reden waarom een algemene checklist niet werkt buiten het land waarvoor hij geschreven is. Als een Nederlandse familie te horen krijgt dat ze een "living will" moeten zoeken, zoeken ze naar iets dat onder die naam niet bestaat. Elke editie van dit boek gebruikt de woorden en de instanties van het eigen land.

Nederland. Een wilsverklaring legt medische wensen vast; een levenstestament, opgesteld door de notaris, wijst iemand aan die namens jou mag handelen over geld en zorg zolang je leeft. Orgaandonatie staat in het Donorregister, een testament in het Centraal Testamentenregister, en het overlijden wordt aangegeven bij de gemeente. Voor de bank en de meeste instanties is een verklaring van erfrecht van de notaris nodig.

Verenigde Staten. Een advance directive is de overkoepelende term; daarin zitten meestal een living will en een healthcare proxy. Geld gaat apart via een durable power of attorney, bezit kan in een revocable living trust zitten, en een HIPAA authorization zorgt ervoor dat een ziekenhuis überhaupt iets mag vertellen.

Spanje. Medische wensen staan in een documento de instrucciones previas (in sommige regio's voluntades anticipadas), geregistreerd per autonome regio. Na een overlijden vraagt de familie een certificado de últimas voluntades aan om te zien of er een testament is en bij welke notaris. Veel Spaanse huishoudens hebben een seguro de decesos, een uitvaartverzekering die buiten Spanje ongebruikelijk is en makkelijk over het hoofd wordt gezien.

Duitsland. Een Patientenverfügung gaat over behandeling; een Vorsorgevollmacht wijst iemand aan die voor je beslist. Testamenten staan in het Zentrales Testamentsregister, het overlijden wordt aangegeven bij het Standesamt, dat de Sterbeurkunde afgeeft. Het Duitse recht kent bovendien een strakke termijn: erfgenamen hebben zes weken om een erfenis te verwerpen, wat enorm uitmaakt als er schulden zijn.

Frankrijk. Directives anticipées leggen behandelwensen vast en er wordt een personne de confiance aangewezen die namens jou spreekt. Testamenten zijn te vinden via het Fichier Central des Dispositions de Dernières Volontés, en de acte de décès geeft de mairie af. In Frankrijk valt een assurance-vie meestal buiten de nalatenschap en gaat rechtstreeks naar de begunstigde, wat families elke keer weer verrast.

Dit is telkens een samenvatting, geen volledige uitleg, en wetgeving verandert. Het boek noemt de documenten zodat je familie weet waarnaar ze moet zoeken; opstellen doe je bij een notaris of advocaat in je eigen land.

Schrijf er nooit je wachtwoorden in

Dit boek heeft bewust geen ruimte voor een wachtwoord, een pincode of een volledig rekeningnummer. Het legt alleen vast waar je wachtwoorden bewaard worden — een wachtwoordmanager, een verzegelde envelop, een kluis.

Die ene regel maakt een ingevuld boek veilig genoeg om in een la te laten liggen. Een boek vol praktische antwoorden is nuttig voor je familie; een boek vol inloggegevens is nuttig voor iedereen die het vindt, ook na een inbraak of tijdens een boedelverkoop. Schrijf "1Password, hoofdwachtwoord bij mijn zus" en je hebt je familie alles gegeven wat ze nodig hebben zonder je rekeningen open te zetten.

Waar bewaar je het, en wie moet dat weten?

Vertel één iemand waar het boek ligt. Die ene zin is het belangrijkste wat het boek bevat — een perfect ingevuld boek dat niemand kan vinden heeft niets gedaan.

Bewaar het ergens waar je familie erbij kan zonder toestemming van een rechter of notaris. Een kluisje thuis of een la met een etiket is beter dan een bankkluis, want een bankkluis kan bij overlijden geblokkeerd worden en pas open na een verklaring van erfrecht — precies op het moment dat de uitvaartwensen erin nodig zijn. Gebruik je een bankkluis voor de originelen, houd dit boek dan thuis en laat het naar die kluis verwijzen.

Hoe begin je erover met een ouder zonder dat het misgaat

De meeste mensen die dit lezen maken zich geen zorgen over hun eigen papieren. Ze maken zich zorgen over die van een ouder, en ze hebben al doorgehad dat het gesprek ongemakkelijk gaat worden.

Wat werkt, is niet vragen of zij het invullen. Wat werkt is dat je je eigen exemplaar invult en dat terloops noemt. "Ik heb dit voor mezelf gedaan en het kostte een uur, wil jij er ook een" landt totaal anders dan "we moeten het even hebben over wat er gebeurt als je doodgaat". Het eerste is iets wat het gezin doet. Het tweede is iets wat hun wordt aangedaan.

Drie dingen maken het makkelijker. Vraag om één onderdeel, niet om het boek — onderdeel 1, waar alles ligt, is praktisch, emotieloos en het onderdeel waarop ze het snelst ja zeggen. Doe het aan tafel met een pen, niet door de telefoon. En dring niet in hetzelfde gesprek aan op de medische en uitvaartpagina's; die komen meestal weken later, vaak uit zichzelf, als de praktische pagina's eenmaal af zijn.

Zeggen ze nee, dan is het nee, en dat mag. Laat het geprinte exemplaar ergens zichtbaar liggen. Een verrassend aantal ouders vult het een paar maanden later stilletjes in en laat dat dan tussen neus en lippen door vallen.

Wat te doen als iemand overlijdt: de eerste week

Bijna niets op deze lijst hoeft vandaag. Dit is de checklist die in onderdeel 17 van het boek staat, geschreven voor degene die het boek vasthoudt in de zwaarste week van zijn leven. Werk ze op volgorde af en stop wanneer je moet stoppen.

1. Laat het overlijden vaststellen. Er kan niets beginnen voordat een arts het overlijden heeft vastgesteld en de verklaring van overlijden heeft ondertekend. In een ziekenhuis of hospice gebeurt dat vanzelf; thuis bel je de huisarts of de huisartsenpost.
2. Bel de uitvaartondernemer. Die neemt veel meer van deze lijst over dan de meeste mensen verwachten, inclusief de aangifte van overlijden bij de gemeente. Laat dat gebeuren.
3. Vraag uittreksels van de overlijdensakte aan. Vraag er meer dan je denkt nodig te hebben — vijf tot tien. De uitvaartondernemer regelt dit meestal bij de aangifte.
4. Zoek het testament en waarschuw de executeur. Onderdeel 1 van het boek zegt waar het ligt. Weet je niet of er een testament is, dan kan de notaris het Centraal Testamentenregister raadplegen.
5. Bel de notaris. Die vertelt of er een verklaring van erfrecht nodig is — vaak wel, want de bank vraagt er standaard om — en of het verstandig is de erfenis beneficiair te aanvaarden.
6. Meld het overlijden bij de Sociale Verzekeringsbank en het pensioenfonds. Vraag naar de overlijdensuitkering en naar een eventueel nabestaandenpensioen (Anw of een regeling van de werkgever).
7. Waarschuw de werkgever. Vraag naar het laatste salaris, niet-opgenomen vakantiedagen, een levensverzekering via het werk en het nabestaandenpensioen.
8. Waarschuw banken en verzekeraars. Neem een uittreksel van de overlijdensakte mee. Vraag welke betalingen nog van de rekening af mogen.
9. Zeg op wat opgezegd moet worden. Onderdeel 7. Laat doorlopen wat moet doorlopen — de opstalverzekering op een leeg huis vooral.
10. Regel de post. Laat de post doorsturen naar degene die de nalatenschap afwikkelt.
11. Laat iemand voor je koken. Echt. Zet het op de lijst.

Niet urgent, wat men ook zegt: het huis leegruimen, elk bericht beantwoorden, beslissen wat er met de kleren moet, in orde zijn.

Hoeveel uittreksels van de overlijdensakte heb je nodig?

Reken op vijf tot tien uittreksels. Banken, verzekeraars, pensioenfondsen en instanties willen elk een eigen exemplaar en geven dat niet terug. Kopieën worden voor bijna alles wat er echt toe doet geweigerd.

Ze meteen bij de aangifte aanvragen via de uitvaartondernemer is goedkoper en sneller dan er maanden later opnieuw voor naar de gemeente gaan. Houd er daarnaast rekening mee dat de bank in veel gevallen ook een verklaring van erfrecht van de notaris vraagt voordat rekeningen vrijgegeven worden.

Wanneer vul je zoiets in?

Voordat je denkt dat het nodig is. De mensen die dit boek rustig afmaken zijn degenen die er jaren te vroeg aan begonnen; de mensen die het nooit afmaken zijn degenen die begonnen na een diagnose.

Er zijn drie momenten waarop mensen hiernaar grijpen. Soms is het een verjaardag met een rond getal, of een testament dat eindelijk getekend wordt. Soms is het een ouder die de leeftijd bereikt waarop een volwassen kind zich stilletjes zorgen begint te maken. En soms is het een diagnose, als de vragen dringend zijn geworden. Alle drie zijn prima. Hoor je bij de derde groep, begin dan met onderdeel 1, 11 en 12 — waar alles ligt, medische wensen, uitvaart — en laat de rest.

Kom er daarna één keer per jaar op terug en streep dingen door. Rekeningen worden opgeheven, mensen verhuizen, je verandert van gedachten over de muziek. Pagina 2 heeft een regel voor de datum waarop je het voor het laatst hebt nagelopen.

Een korte begrippenlijst

De woorden die het vaakst langskomen, in de volgorde waarin je ze waarschijnlijk tegenkomt.

• Wilsverklaring — een schriftelijke verklaring over je medische zorg voor het geval je zelf niet meer kunt beslissen. Denk aan een behandelverbod, een euthanasieverzoek of een niet-reanimerenverklaring.
• Behandelverbod — het deel waarin staat welke behandelingen je weigert. Een arts moet zich daaraan houden.
• Levenstestament — een notariële akte waarin je iemand volmacht geeft om over je geld en je zorg te beslissen zolang je leeft. Het eindigt bij overlijden en staat in het Centraal Levenstestamentenregister.
• Testament — de notariële akte die bepaalt wie wat erft en wie de nalatenschap afwikkelt. Geregistreerd in het Centraal Testamentenregister.
• Codicil — een handgeschreven en ondertekend briefje waarin je persoonlijke spullen toewijst. Het geldt niet voor geld of onroerend goed.
• Executeur — degene die in het testament is aangewezen om de nalatenschap af te wikkelen.
• Verklaring van erfrecht — een notariële verklaring die aantoont wie de erfgenamen zijn en wie mag handelen. Banken vragen er vrijwel altijd om.
• Beneficiair aanvaarden — een erfenis aanvaarden onder het voorbehoud dat je niet met eigen geld voor de schulden opdraait. Belangrijk als je niet zeker weet hoe de financiën ervoor staan.
• Begunstigde — degene die op een polis of pensioenregeling met naam staat. Bij een levensverzekering gaat de uitkering naar de begunstigde, ongeacht wat het testament zegt.
• Uittreksel van de overlijdensakte — het officiële bewijs van overlijden dat de gemeente afgeeft. Kopieën worden door vrijwel elke instantie geweigerd.
• Nalatenschap — alles wat iemand bij overlijden bezat en verschuldigd was, bij elkaar genomen.
• Donorregister — het landelijke register waarin je keuze over orgaan- en weefseldonatie staat. Wat daar staat, geldt.
• Digitale nalatenschapscontactpersoon — iemand die je binnen een platform (Apple, Google, Meta) aanwijst om je account te openen of te sluiten. Wat je daar instelt gaat in de praktijk voor op wat je testament zegt.

Printen op A4

Het boek is opgemaakt op A4 — het bestand past dus zonder aanpassing op elke Nederlandse printer. Het is bedoeld om enkelzijdig te printen, zodat de inkt niet doorschijnt als je erop schrijft, maar dubbelzijdig werkt ook en scheelt de helft aan papier.

Dit boek is een persoonlijk document, geen juridisch advies, en wetgeving verandert. Laat alles wat er echt toe doet controleren door een notaris of advocaat.

Waarom we dit gemaakt hebben, en waarom het gratis is

Still With Me maakt dagboeken met vragen voor mensen die al iemand verloren hebben. Alles wat we uitgeven staat aan de andere kant van een overlijden: de vragen, de hoofdstukken, de ruimte om te schrijven over iemand die niet terugkomt.

Dit is het enige wat we maken dat aan deze kant staat. Het komt voort uit hetzelfde lezen en dezelfde gesprekken — honderden verhalen over hoe die eerste week er werkelijk uitziet — en één ding kwam in bijna al die verhalen terug. De mensen die een pagina met praktische antwoorden hadden gekregen, praatten heel anders over die week dan de mensen die dat niet hadden. Niet minder verdrietig. Alleen met minder van die lage, uitputtende paniek die ontstaat als je iets niet weet en het niet meer kunt vragen.

Het is gratis omdat er geld voor vragen het punt onderuit zou halen, en omdat het niet het product is. Als het je iets oplevert, en jij of iemand in je familie op een dag het andere soort boek nodig heeft, dan weet je ons te vinden. Dat is de hele afspraak.

Geschreven en onderhouden door Still With Me. Het is een persoonlijk document, geen juridisch of medisch advies. Getoetst aan het recht van elk van de vijf landen waarin het verschijnt, en elk jaar opnieuw nagelopen — maar wetgeving verandert, en alles wat er echt toe doet moet je laten controleren door een professional in je eigen land. Vragen: hello@stillwithmejournal.com.

Veelgestelde vragen

Is het boek echt gratis?

Ja. Vijfentwintig printbare pagina's, kosteloos, zonder installatie en zonder betaalstap. We verkopen de dagboeken met vragen; dit boek zit niet achter een betaling.

Is een nalatenschapsdossier juridisch bindend?

Nee. Het is een persoonlijk document. Het kan niet bepalen wie wat erft en het kan een arts nergens toe verplichten. Het bestaat om de praktische antwoorden vast te houden en om je familie te wijzen op de stukken die wél gelden — het testament, de wilsverklaring, het levenstestament.

Wat moet je er juist niet in schrijven?

Wachtwoorden, pincodes, volledige rekeningnummers en pasgegevens. Schrijf in plaats daarvan op waar die bewaard worden. Alles wat je niet door een vreemde gelezen wilt hebben, hoort niet in een boek dat je in een la laat liggen.

Voor wie is dit bedoeld?

De meeste mensen vullen het voor zichzelf in. Volwassen kinderen vullen het vaak samen met een ouder in — wat meestal makkelijker gaat als je je eigen exemplaar naast het hunne invult, zodat het voelt als iets wat het gezin doet in plaats van iets wat van één persoon gevraagd wordt.

Hoe lang duurt het om in te vullen?

Onderdeel 1, 11 en 12 kosten ongeveer een uur en dekken het meeste van wat een familie in de eerste week echt nodig heeft. Het hele boek gaat meestal over een paar zittingen verspreid over enkele maanden.

Waar moet je het bewaren?

Ergens thuis waar je familie erbij kan zonder notaris of rechter, bijvoorbeeld in een kluisje of een la met een etiket — en vertel minstens één iemand waar het ligt. Bewaar het enige exemplaar niet in een bankkluis, die bij overlijden geblokkeerd kan raken.

Kan ik het dubbelzijdig printen?

Ja. Het is opgezet voor enkelzijdig printen zodat de inkt niet doorschijnt als je erop schrijft, maar dubbelzijdig werkt ook en scheelt de helft aan papier. Het bestand is A4.

Sturen jullie iets nadat ik het gedownload heb?

Eén e-mail, over ongeveer drie maanden, om te vragen hoe het gegaan is en om een paar schrijfvragen aan te bieden. Daarvoor niets, en afmelden kost één klik.

Is dit hetzelfde als een wilsverklaring?

Nee. Een wilsverklaring is een medisch document waar een arts zich in beginsel aan moet houden. Dit boek legt je wensen in gewone taal vast en vertelt je familie vooral dát er een wilsverklaring is en waar die ligt. Maak allebei.

Gaat een begunstigde op een polis voor op het testament?

Bij een levensverzekering in de regel wel. De uitkering gaat naar degene die met naam op de polis staat, ongeacht wat het testament zegt, en formulieren die dertig jaar geleden zijn ingevuld noemen vaak nog een ex-partner. Bij pensioen ligt het anders: het nabestaandenpensioen volgt meestal het reglement van het fonds, niet jouw keuze. Het boek vraagt je op te schrijven wie er per polis genoemd staat, zodat het gecontroleerd kan worden.

Wat doe je als eerste als een ouder overlijdt?

Laat het overlijden vaststellen door een arts en bel daarna de uitvaartondernemer. Al het andere — het testament, de bank, de uitkeringen, de abonnementen — kan dagen of weken wachten, hoe hoog de stapel papier ook lijkt. De volledige volgorde staat in onderdeel 17.

Hoe krijg ik mijn ouder zover dat hij het invult?

Vul eerst je eigen exemplaar in en noem dat, in plaats van te vragen of zij het doen. Vraag daarna om één onderdeel, niet om het boek — onderdeel 1, waar alles ligt, is praktisch en emotieloos en dat is het onderdeel waarop mensen ja zeggen. Laat de medische en uitvaartpagina's voor een later gesprek.

Vervangt dit een notaris?

Nee, en dat is ook niet de bedoeling. Het heeft geen enkele juridische kracht. Wat het wel doet is het werk van de notaris goedkoper en sneller maken, omdat de gegevens die anders in declarabele uren bij elkaar gezocht worden al op één pagina staan.

Kan ik het op de computer invullen in plaats van printen?

De pdf is bedoeld om te printen en met de hand in te vullen, en dat is ook precies wat het bruikbaar maakt als een scherm op slot zit en niemand de code kent. Wil je liever typen, dan kun je in de meeste pdf-lezers tekstvakken toevoegen — maar bewaar een geprint exemplaar ergens waar je familie het fysiek kan vinden.

Still With Me maakt dagboeken met vragen voor wie iemand verloren heeft — tachtig zachte vragen verdeeld over negen hoofdstukken, in edities die om één specifiek verlies heen zijn gebouwd. Ben je hier omdat er al iemand overleden is, dan zijn de dagboeken gegroepeerd per relatie, en er zijn 25 gratis schrijfvragen bij rouw om mee te beginnen. Zoek je steun in plaats van papierwerk, dan houden we een lijst bij met waar je hulp kunt vinden.